نمائی از قلعه نهبندان

 

شهرستان نهبندان با 41102 كیلومتر مربع وسعت. جنوبی‌ترین شهر استان خراسان است. این شهر در طول جغرافیایی 60 درجه و 30 دقیقه و عرض جغرافیایی 31 درجه و 33 دقیقه و در ارتفاع 1196 متری از سطح دریای آزاد قرار گرفته است. در مورد وجه تسمیه نهبندان این نظریه وجود دارد كه نه یا نیه در فارسی به معنی شهر است. علت این امر اینست كه روستای بندان در 75 كیلومتری شرق «نه» به صورت زندان حكام سیستان بوده و ظاهراً شهرت این زندان به همه جا رسیده و زمانی كه از نه سخن به میان می‌آمده (نه) بندان معرف خوبی برای آن بوده است. درجایی از تاریخ سیستان آمده: نه از شهركهای سیستان و در سرحد قهستان واقع بوده و امروز هم قصبه‌ای است و نه و بندان در عرض یكدیگر و نزدیك به هم‌اند. ایزو خاراكسی به نِه در زمان اسكندر مقدونی اشاره می‌كند. حمدا... مستوفی در نزهه القلوب نِه را از اقلیم سوم بر می‌شمارد كه آنرا اردشیر بابكان ساخته است. وی می‌گوید: چون اردشیر در مغازه شهر نِه بساخت. شاپوربن اردشیر حاكم خراسان بود. از پدر آن شهر را درخواست كرد و او مضایقه نمود و شاپور را غیرت آمد و آنجا (نیشابور) تجدید عمارت(نه شاپور) نام نهاد. سایر منابعی كه از نه به نوعی نام برده‌اند عبارتند از : صوره الارض( ابن حوقل)، حدودالعالم، طبقات ناصری، انجمن آراء، فرهنگ آنندراج، تاریخ یعقوبی، احیاء الملوك و........ 

 

آسبادهای خوانشرف 

 

آسبادهای نهبندان

شرایط دشوار طبیعی مناطق كویری و بیابانی ایران باعث شده تا مردم كویر نشین از ابتكار و خلاقیت خود استفاده كرده و با حداكثر بهره‌گیری از عوامل و شرایط طبیعی آنرا در اختیار خود در آورند. آسبادهای نهبندان از جمله این خلاقیتها هستند كه در اكثر مناطق جنوب خراسان بخصوص روستاهای شهرستان نهبندان دیده می‌شوند. منطقه نهبندان به دلیل گسترش دامنه بادهای 120 روزه سیستان تا یان منطقه از این نظر امتیاز ویژه‌ای دارد. بیشترین تعداد آسبادها در داخل شهر نه قرار داشته كه سون هدین جغرافیدان از آن نام برده كه 400 خانه و 75 آسباد داشته است. این تعداد آسباد در یك فصل قادر به آرد نمودن 6000 تن گندم بوده‌اند. در روستاهای رومه، چهارفرسخ، خونیك پایین، خوشاره، همندو.... آسبادهایی وجود دارند.

 

قلعه نهبندان

 

قلعه نهبندان:

قلعه عظیم نهبندان كه از خشت و چینه ساخته شده، در داخل شهر نهبندان قرار گرفته است. با توجه به نقشه بنا و اشیاء سفالی بدست آمده از قلعه، سابقة تاریخی آن به دوران قبل از اسلام یعنی دوران اشكانی و ساسانی برمی‌گردد.

قلعه در دوران اسلامی تا دوران صفویه فعال بوده و در دوره صفویه به طور كامل متروك شده است. وجود این قلعه صحت ادعای بعضی منابع تاریخی كه سابقه شهر نهبندان را به دوران پیش از اسلام می‌رسانند. تأیید می‌كند

قلعه شاهدژ

قلعه شاهدژ در 5 كیلومتری شرق شهرستان نهبندان قرار دارد. این قلعه عظیم سنگی، بنایی است دفاعی مربوط به فدائیان اسماعیلی مشتمل بر یك ایوان ورودی، یك صحن وسیع با چهارردیف اتاق و یك حصار بلند كه دور تا دور قلعه را فراگرفته است.

در چهار گوشه قلعه برجهای بلندی قرار داشته كه امروزه تنها یكی از آنها در ضلع جنوب غربی  قلعه سالم مانده است آنچه بیشتر از هر چیز دیگر نظر بازدیدكنندگان را به خود جلب می‌نماید درب ورودی قلعه و قطعه سنگ بسیار سنگین و بزرگی است كه به طرز ماهرانه‌ای تراشیده شده است. ورودی قلعه یك فضای مربع شكل كوچك است كه به سحن بزرگ قلعه منتهی می‌شود.

                                  

مدرسه هدایت دوره پهلوی

 

مدرسه هدایت

این بنا در سال 1307 هـ.ش به عنوان اولین مدرسه نهبندان ساخته شده است این بنا بیان كننده ویژگیهای معماری دوره پهلوی است مهمترین ویژگی این بنا اصل قرینه‌سازی در آن است به گونه‌ای كه با ایجاد یك محور با جهت شمال شرق، جنوب غربی، عناصر معماری به صورت قرینه در دو طرف این محور ایجاد شده است بنا در دو ضلع جنوب غربی و شمال شرقی دارای دو ایوان ستون دار است. هر كدام از ایوانها با چهار ستون چهار ضلعی به داخل بنا امتداد می‌یابند. این بنا از لحاظ نوع مصالح استفاده شده و نحوة پوشش اتاقها بر اساس معماری ایرانی و از لحاظ نقشه و عدم برخورداری از فضاهای معماری ایرانی از قبیل هشتی، دهلیز، سردر ورودی، حجره‌هایاز اطراف حیات وبر اساس معماری اروپایی شكل گرفته است و به طور كلی مانند معماری غربی به شیوه برون گرایی احداث شده است.

 

خانه سالار حسین دوره صفویه - قاجاریه

 

خانه سالار حسین دهدار

بنای تاریخی خانة سالار حسین دهدار در درون بافت تاریخی شهر نهبندان قرار گرفته است. این خانه دارای سردرورودی ، دهلیز ، صحن، ایوان، از اتاقهای متعدد و باغ است. ورودی دارای طاق جناغی است كه تماماً از خشت ساخته شده و دارای طاقنماهای كوچك تزئینی نیز می‌باشد. پس از ورودی دهلیز قرار دارد كه با چرخش 90 درجه به سمت شمال به صحن راه می‌یابد. در سمت شمال صحن ، ایوان بنا كه مانند سایر خانه‌های نهبندان دارای طاق مازه‌ای است، وجود دارد. در دو طرف ایوان دو اتاق وجود دارد كه یكی دارای پوشش چهار ترك و دیگری دارای پوشش عرقچین با اندود گچ است پس از ایوان نیز باغسرا قرار دارد. بنیان این بنا احتمالاً مربوط به دوران صفویه است كه در دوران مختلف مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته است.

بافت سنتی روستای استند

در 29 كیلومتری جنوب نهبندان، روستای استند قرار دارد كه برخوردار از ویژگیهای معماری سنتی است. این روستا در منطقه‌ای كوهستانی و در درون دره‌ای قرار گرفته كه از لحاظ ساختار و معماری كاملاً اصیل و دست نخورده باقی مانده است. مهمترین مصالح استفاده شده در ساخت خانه‌های مسكونی سنگ می‌باشد. این روستا دارای بافت فشرده و متمركز است كه كاملاً با ویژگیهای درون‌گرای معماری ایران مطابقت دارد. كوچه‌های تنگ و پیچ در پیچ ارتباط میان بخشهای مختلف بافت را برعهده دارند. مصالح بنا تماماً از سنگ وآجر است كه در بعضی قسمتها سنگها بدون استفاده از ملات بر روی یكدیگر قرار گرفته‌اند. در داخل قلعه فضاهایی نظیر اتاقهای سربازان، اصطبل، آب انبار، برجهای دفاعی، حصار انبار آذوقه و سایر قسمتهای ضروری وجود داشته است. طبق بررسی‌های به عمل آمده این قلعه گنجایش سه هزار نفر را در خود داشته است. قابل توجه است كه شالوده این بنا متعلق به دوران ساسانی است كه در دوران اسلامی توسط اسماعیلیان خریداری، بازسازی و مورد استفاده قرار گرفته است.

 

مسجد میغان- دوره صفویه

 

مسجد میغان

مسجد تاریخی میغان در داخل بافت قدیمی و تقریباً  متروكة روستای میغان از توابع شهرستان نهبندان قرار دارد. بخشهای مختلف بنا عبارتند از: سردرورودی، صحن، شبستان ستون‌دار، گنبد خانه، شبستان تابستانی و قناتی كه از زیر مسجد عبور می‌كند. شبستان ستون‌دار دارای چهار ستون چهار ضلعی ، پوشش گنبدی، دو محراب و پنجره مشبك گچی جهت تأمین نور شبستان و تهویه هوای داخل شبستان می‌باشد. زمان ساخت این بنا براساس نوع نقشه به دوران صفویه بر‌می گردد. این بنا به طور كامل توسط میراث فرهنگی بیرجند مرمت و بازسازی گردیده است .

 

         مسجد طارق

 

مسجد طارق

مسجد تاریخی طارق در 40 كیلومتری شمال نهبندان در روستایی به همین نام واقع شده است. این مسجد شامل شبستان ستون‌داری است كه حدفاصل ستونها با طاق جناغی و سپس حدفاصل طاقها نیز با پوشش گنبدی به صورت چهار ترك پوشیده شده است. این مسجد دارای سنگ لوحی است كه تاریخ ساخت بنا(1096 هـ.ق) بر روی آن حك شده است این سنگ دارای 40 سانتیمتر طول و 20 سانتیمتر عرض است و در مركز آن نقشی وجود دارد كه احتمالاً  سازنده آن اشاره به مهر نبوت كه بر میانه دو كتف پیامبر(ص) وجود داشته كرده است .

یكی از مشاهیر روستای طارق شیخ ایراهیم ادهم میباشد كه در دیوان عطار به او اشارات فراوان دارد . ضمناْ اگر دوستان مایل به مکان یابی روستای طارق میباشند میتوانند به آدرس زیر مراجعه نمایند .

                                                قلعه بندان

قلعه بندان از آثار تاریخی و كهن شهرستان نهبندان است كه در فاصله 75 كیلومتری شرق نهبندان و در روستایی به همین نام واقع شده است. این اثر تاریخی كه متعلق به دوره تیموری است تا پایان دوره قاجار به عنوان دژی محكم و استوار پابرجا بوده است. این بنا ی این بافت اصیل و سنتی به لحاظ مطالعه و پژهش معماری خاص روستایی و تأثیر آن بر ویژگیهای اقتصادی، اجتماعی اعتقادی مردم روستا و فرهنگ آنها اهمیت فوق العاده دارد .

قدمگاه حضرت ابوالفضل ( ع )

در 80 كیلومتری شرق نهبندان بنایی وجود دارد كه به اعتقاد اهالی قدمگاه حضرت ابوالفضل(ع) می‌باشد. این بنا شامل ورودی، صحن و گنبد خانه می‌باشد. از ویژگیهای مهم این زیارتگاه نقشی است كه در اعتقادات و رسوم مردم منطقه دارد. وجود سردیس بز كوهی كه در بخشهای مختلف تعبیه شده بخصوص دو طرف ورودی صحن و نیز ورودی گنبدخانه ازدیگرویژگیهای جالب این بنا است كه ارتباط مستقیمی با رسوم مردم محل دارد .

 

مزار آقا سید علی

مزار سید  علی

آرامگاه امامزاده سید علی در 90 كیلومتری شمال شهر نهبندان واقع شده و مورد توجه خاص پیروان اهل بیت (ع) است. بنای آرامگاه در سالهای اخیر توسط اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان نهبندان بنا شده و روز به روز در حال گسترش و توسعه می‌باشد .

مشاهیر و فرزانگان

این سرزمین همچون دیگر سرزمینها از عهدة وظیفه‌ای كه خالقش برعهدة او نهاده است به خوبی برآمده و اندیشمندانی را در دامان خویش پرورانیده است. بزرگانی كه اولین بار پشتشان را خاك گرم و تفدیده این دیار در آغوش كشیده و آخرین بار هم غریبانه در دل كویر صورت برخاك پر مهرموطنشان نهاده و با خاموشی چراغ وجودشان نام ویاد آنان نیز از اذهان پاك گشته است. از جمله می‌توان به اندیشمندانی همچون : بن عبدالرحمن بن عبدا... كه نامشان موجب درخشش دیار كویر در صفحات تاریخ است. فقیه ابوبكر نیهی ، نوابه فخی شاعره‌ای عارف كه قدم در وادی عرفان گذاشت و غیره كه در این نوشتار كوتاه نمی‌توان به معرفی آنها پرداخت، اشاره نمود .

هنرهای سنتی

هنرهای سنتی نهبندان عبارتنداز: جاجیم بافی، گلیم بافی، قالی بافی، نمدمالی، حصیر بافی، سبد بافی، پارچه بافی، سوزن دوزی و.... سوزن دوزی از هنرهای سنتی است كه از دیرباز بین زنان منطقه رواج دارد. سوزن دوزی در نهبندان همانند سوزن دوزی بلوچی است كه با نخهای مختلف از جنس پشم و برروی پارچه‌ای به نام چپیدوچ .... انجام می‌شود. كاربرد سوزن دوزیهای منطقه بیشتر به صورت تزئین لباس،پشتی، جانماز، پرده، حوله، زیرآیینه‌ای و روبالشتی می‌باشد. نیز از هنرهای سنتی است كه در منطقه هنوز رایج است. پلاس بافی اكثراً با موی بز انجام می‌گیرد برای بافت پلاس ابتدا دار پلاس را بوسیلة میخ سرپا می‌كنند. سپس شتها را از دوسر جلو و انتها كار می‌گذارند و بعد به خاطر اینكه تارها به همدیگر نرسد و به هم نخورد روی چوب كار را با گل می‌پوشانند .

مسجد عاشوراخانه

بنای تاریخی مسجد عاشوراخانه در خیابان قائم شهر نهبندان و در فاصله كمی از قلعه تاریخی نهبندان قرار دارد. بنا شامل یك شبستان ستون‌دار و دارای چهار ستون قطور چهارضلعی بودكه در ضلع شمال با برداشتن دیوار شبستان را توسعه داده‌اند و دو ستون دیگر را به آن افزوده‌اند. پوشش شبستان به صورت گنبدی و چهار ترك است بر روی یكی از ستونها كتیبه‌هایی به انواع خطوط نستعلیق و شكسته نستعلیق دیده می‌شود. بعضی از این كتیبه‌ها دارای تاریخ هستند كه قدیمی‌ترین این كتیبه‌ها تاریخ 1315 است. با توجه به وجود سنگ لوحی كه در دیوار مسجد كار گذاشته شده و دارای تاریخ 977 است می‌توان زمان ساخت مسجد را به دوره صفویه نسبت داد .

 

مزار مرتضی علی - دوره قاجاریه

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 16 آبان 1387    | توسط:    | طبقه بندی: درباره نهبندان،     |
نظرات()